Stichting Onder De Mantel Van Martinus

Red de Sint
Martinuskerk

Een verhaal van meer dan 1000 jaar en een toekomst die we samen schrijven

Ontdek het verhaal
Hoofdstuk I

De Kerk in gevaar

"Waar twee of drie in Mijn naam bijeen zijn, daar ben Ik in hun midden." - Matteüs 18:20

Op 1 januari 2021 sloot het parochiebestuur de deuren van de Sint Martinuskerk in Oud-Zevenaar. Het pastoraal-liturgisch gebruik was te gering geworden, de kosten te hoog. Een besluit dat begrijpelijk klinkt, totdat je beseft wat er op het spel staat.

De kerk, een rijksmonument dat al sinds omstreeks 1345 op een terp aan de dijk staat, dreigt omgebouwd te worden tot appartementen. Een gebouw dat oorlogen, overstromingen en eeuwen van verandering heeft doorstaan, zou zijn ziel verliezen.

Maar wij geloven dat dit verhaal een ander einde verdient.

Foto: De Sint Martinuskerk gezien vanaf de dijk
Hoofdstuk II

Meer dan 1000 Jaar Geschiedenis

Van een onaanzienlijk houten kerkje tot een gotisch rijksmonument - de Sint Martinuskerk heeft het allemaal meegemaakt. Oorlog, overstroming, verwoesting en wederopbouw. Elke keer opnieuw stond de gemeenschap op om haar kerk te herstellen.

~720

De Eerste Vermelding

In bewaard gebleven cijnslijsten van het klooster in Rinderen bij Kleef komt de aanduiding Sivenar voor. Een landgoed op het grondgebied van het huidige Oud-Zevenaar behoorde aan het klooster dat aan Martinus was gewijd. Vermoedelijk stond er al een klein kerkje van hout, riet en leem.

1051

De Parochie Bestond Al

In een akte uit deze periode lezen we dat de inkomsten van de kerk van Zevenaar werden afgestaan aan de kerk van Laag Elten. De parochie Oud-Zevenaar bestond dus al in het midden van de elfde eeuw.

1276

Een Welvarende Parochie

Pastoor Gerlach van Zevenaar moest voor de kruistochtenbelasting meer betalen dan alle omliggende parochies, zelfs meer dan Emmerik. Maar Oud-Zevenaar bloeide.

~1345

De Huidige Kerk Wordt Gebouwd

De laatgotische kerk die er vandaag nog staat, verrijst op een terp aan de dijk. Kort na de bouw wordt een deel van Oud-Zevenaar door het Rijnwater verzwolgen, maar de kerk wordt net behouden. Ze staat sindsdien feitelijk buiten de dijk.

1431

De Mariakerk & Bedevaart

Aan de zuidzijde wordt een Mariakerk gebouwd. Gedurende eeuwen dient deze als belangrijk bedevaartsoord met een enorme Mariaverering en een niet aflatende stroom pelgrims van heinde en verre.

1572

Verwoesting in de Tachtigjarige Oorlog

Op Sint Vitusdag wordt de gotische spits door troepen in brand geschoten. De spits verwoest in haar val de kerk. In 1585 is de kerk een ruïne. Het duurt tot 1866, bijna 300 jaar, voordat de kerk weer haar oorspronkelijke vorm terugkrijgt.

1906

De Mariakerk Herbouwd

Tussen 1906 en 1909 wordt de huidige Mariakerk gebouwd, waarmee het kerkgebouw eindelijk weer zijn middeleeuwse omvang bereikt.

1931

De Ramen van Joep Nicolas

De beroemde glazenier Joep Nicolas maakt vijf prachtige gebrandschilderde ramen voor de Mariakerk, voorstellende de Zeven Smarten van Maria. Ze behoren tot zijn allerbeste werk "dramatisch van compositie, een warme stroom van licht en kleur."

1942

De Klokken Geroofd

Enkele dagen voor Kerstmis worden de klokken uit de toren gehaald door de Duitse bezetter. Ze verdwijnen in de smeltovens van Hamburg. "Klokken uit de toren, de oorlog is verloren", zeiden de mensen.

1975

De Piëta Gestolen

Op 9 juni wordt het zeer waardevolle albasten piëtabeeld, eeuwenlang de trekpleister voor pelgrims, gestolen uit de kerk. Het is nooit teruggevonden. Een replica staat nu op het Maria-altaar.

1992

Drie Nieuwe Klokken

Na precies 50 jaar is de Martinuskerk weer drie klokken rijk: Martinus, Maria en Franciscus, gegoten bij de Koninklijke Klokkengieterij Petit & Fritsen.

2021

De Deuren Sluiten

Het parochiebestuur besluit de kerk te sluiten per 1 januari 2021. Het gebouw dreigt verkocht te worden. Appartementen? Of een nieuwe toekomst als cultureel hart van Oud-Zevenaar?

Dat is waar wij in beeld komen.

Hoofdstuk III

De Schatten van de Martinuskerk

Achter de eeuwenoude muren schuilt een verzameling kunstwerken en architectonische bijzonderheden die nergens anders te vinden zijn.

Gebrandschilderde ramen van Joep Nicolas

De Ramen van Joep Nicolas

1931

Vijf meesterwerken in glas-in-lood, voorstellende de Zeven Smarten van Maria. Joep Nicolas, een vernieuwer in de glasschilderkunst, wordt beschouwd als een van de belangrijkste glazeniers van de twintigste eeuw. Kenners noemen deze ramen "dramatisch van compositie en aan de donkere kant, maar een warme stroom van licht en kleur."

Het bijzondere: kapelaan Frits van der Meer zamelde het geld in bij de arme dorpsbevolking. Voor één raam kwam hij tekort, maar hij geeft niet op. Hij fietste in één dag langs alle niet-katholieke intellectuelen uit de omgeving en had het bedrag bij elkaar. Dat raam werd "het raam der heidenen" genoemd.

Het vloerdoolhof in het voorportaal

Het Middeleeuwse Vloerdoolhof

1865

In het voorportaal ligt een bijzonder vloermozaïek van witte en zwarte tegeltjes; een vierkant doolhof dat de moeilijke weg naar het geloof symboliseert. Een zeldzaam en fascinerend voorbeeld van christelijke symboliek in architectuur.

Het Corpus Christi uit de 13e eeuw

Corpus Christi

13e eeuw

Het oudste kunstvoorwerp van de kerk: een eiken Christusfiguur van 65 centimeter hoog, vermoedelijk uit de tweede helft van de dertiende eeuw. Het hangt aan een triomfkruis dat in 1983 werd vervaardigd naar het model van twaalfde-eeuwse voorbeelden.

Het Schwartze kerkorgel

Het Schwartze Orgel

1858 / 1911

Boven het Maria-altaar staat het Schwartze kerkorgel in een prachtige beschilderde eiken kast. De organist zit op een verhoging met de rug naar het orgel en kijkt door de hoge ramen uit over de dijk — een zelden voorkomende opstelling. Bij de restauratie in 1985 kwamen kranten uit 1830 tevoorschijn.

Het neo-barok hoofdaltaar

Het Neo-Barok Hoofdaltaar

17e eeuw

Zes meter hoog, met een schilderij van Sint Martinus, getordeerde zuilen met Korinthische kapitelen en een prachtig tabernakel. Het altaar heeft eeuwenlang als zij-altaar in het Franciscaner klooster te Elten dienst gedaan voordat het naar Oud-Zevenaar kwam.

Hoofdstuk IV

Onze Visie: Een Cultureel Hart

"Wij hebben het niet geërfd van onze voorouders, wij lenen het van onze kinderen."

Wij willen de Sint Martinuskerk transformeren tot een bruisend cultureel centrum dat het hart vormt van Oud-Zevenaar en de wijde omgeving. Een plek waar geschiedenis en toekomst samenkomen. Waar de prachtige akoestiek, de eeuwenoude muren en de meesterwerken van Joep Nicolas het decor vormen voor een nieuw hoofdstuk.


Dit is geen plan van bovenaf. Het is een lokaal gedragen initiatief, geboren vanuit de gemeenschap zelf. De bewoners van Oud-Zevenaar, de verenigingen, de vrijwilligers: zij zijn de drijvende kracht achter deze visie. Wij geloven dat de toekomst van de Martinuskerk alleen kan slagen wanneer de gemeenschap zelf aan het roer staat. Samen zijn wij de tijdelijke bewakers van een tijdloos icoon.

De Drie Gewelven: De Mantel van Martinus

De toekomst van de Sint Martinuskerk rust op drie pijlers - drie gewelven die samen de "Mantel van Martinus" vormen. Een structuur die bescherming biedt aan erfgoed, gemeenschap én investeerder.

Gewelf I: Ritueel & Exploitatie

De 700 jaar oude ziel van het pand biedt kansen die een regulier gebouw niet heeft. Huwelijken, uitvaarten, culturele evenementen, concerten en erfgoedtours. De historische ambiance is een onbetaalbaar decor. Samen met de lokale horeca en het omliggende klompenpad ontstaat een bloeiend toeristisch aanbod.

Gewelf II: Gemeenschap & Leefbaarheid

Dit gewelf borgt de sociale ziel van het dorp. Van de diepgewortelde tradities van de schutterij tot een culturele haven voor jong en oud. Een plek waar generaties elkaar ontmoeten en informele zorg en ontmoeting vanzelfsprekend zijn.

Gewelf III: Strategisch Partnerschap

De verbinding tussen eigenaar en gemeenschap, waarbij co-creatie centraal staat. In plaats van jarenlange juridische procedures en weerstand bieden wij een weg van samenwerking gedragen door het dorp, de verenigingen en de gemeente.

Het Kloppend Hart van het Dorp

De Martinuskerk is meer dan steen en glas. Het is de hartslag van Oud-Zevenaar geweven in het dagelijks leven, de tradities en de identiteit van de gemeenschap.

Schutterijen & Carnaval

De kerk is het natuurlijke middelpunt van de rijke tradities van de schutterijen en carnaval, de processies, de startmomenten van lokale feesten. Zonder de Martinuskerk als publiek ankerpunt verliezen deze eeuwenoude tradities hun context en hun "thuis". Wij geven ze die thuisbasis terug.

De Klok als Hartslag

Het luiden van de klokken bij vreugde en verdriet is een onmisbaar akoestisch baken. De kerk behoudt deze rituele functie, want het is de collectieve hartslag van het dorp. Een verlichte kerktoren, de klokken die luiden: kleine maar herkenbare momenten die de gemeenschap verbinden.

Jeugd met een Bestemming

Jongeren krijgen een actieve rol in de programmering van cultuurworkshops tot muziek en erfgoedtechniek. Wanneer jongeren zich mede-eigenaar voelen van hun erfgoed, ontstaat er respect en culturele binding. Zo bouwen we aan de volgende generatie bewakers van de Martinuskerk.

Het Gildehuis: Zorg & Ontmoeting

Een deel van de kerk wordt ingericht als ontmoetingsplek waar ouderen samenkomen voor informele zorg en sociaal contact. In een tijd van individualisering biedt de kerk een plek waar men naar elkaar omkijkt en een gemeenschapshuis dat de druk op formele zorg vermindert.

Wat Er Te Beleven Valt

Concerten & Muziek

De unieke akoestiek en het historische Schwartze orgel maken de kerk tot een ideale concertzaal. Van klassieke muziek tot intieme akoestische optredens.

Tentoonstellingen & Kunst

De gotische ruimtes bieden een prachtig decor voor wisselende tentoonstellingen van lokale en regionale kunstenaars.

Theater & Voorstellingen

Het schip van de kerk biedt ruimte voor theaterproducties, spoken word, storytelling en kleinschalige voorstellingen.

Workshops & Educatie

Van schilderworkshops tot geschiedenislessen, van ambachtscursussen tot lezingenreeksen. Kortom, leren op een inspirerende locatie.

Erfgoedtours & Toerisme

Torenbeklimmingen, rondleidingen langs de schatten van Joep Nicolas en het middeleeuwse doolhof. Verbonden met het klompenpad en de lokale horeca voor een compleet Liemers-bezoek.

De positieve energie vanuit het dorp, de verenigingen, en de vrijwilligers dat is de kracht van dit initiatief. Geen plan van een projectontwikkelaar, maar een beweging van de gemeenschap zelf. Door nu samen de mantel van Martinus op te pakken, beschermen we niet alleen een gebouw, maar investeren we in de leefbaarheid en het karakter van Oud-Zevenaar voor de komende eeuwen.

Hoofdstuk V

Over De Stichting

✦

Stichting Onder De Mantel Van Martinus

De naam van onze stichting verwijst naar het beroemdste verhaal over Sint Martinus: de Romeinse soldaat die op een winterdag bij de poorten van Amiens zijn mantel doormidden sneed om de helft aan een verkleumde bedelaar te geven. Een daad van onbaatzuchtigheid die al bijna 1700 jaar doorverteld wordt.

Diezelfde geest van delen en beschermen drijft ons. De stichting is in het leven geroepen met één doel: de Sint Martinuskerk in Oud-Zevenaar redden en haar omvormen tot een cultureel centrum dat de gemeenschap dient.

Onze Missie

Wij zetten ons in voor het behoud en de herbestemming van de Sint Martinuskerk als cultureel hart van Oud-Zevenaar. We geloven dat erfgoed niet achter slot en grendel hoort, maar een levende plek moet zijn voor concerten, kunst, ontmoeting en verbinding. Voor vreugde, verdriet, traditie en vernieuwing. Voor iedereen.

Een Blik op de Toekomst

De Sint Martinuskerk is op dit moment ons enige project. Onze volledige tijd, energie en middelen gaan nu uitsluitend naar het behoud, de aankoop, de restauratie en de maatschappelijke herbestemming van deze kerk in Oud-Zevenaar.

De Liemers (het gebied tussen Arnhem, Doetinchem en de Duitse grens) is rijk aan cultureel erfgoed dat onder druk staat. Kerken, historische boerderijen, monumentale panden: stuk voor stuk vertellen ze het verhaal van deze streek. Op de lange termijn dromen wij ervan om ons ook voor ander bedreigd erfgoed in te zetten, altijd met hetzelfde uitgangspunt: maatschappelijk belang boven commercieel gewin. Maar dat is een verre toekomstvisie. Pas als de Martinuskerk duurzaam is veiliggesteld, kan daar ooit sprake van zijn.

Hoofdstuk VI

Wat We Nodig Hebben

Om de Sint Martinuskerk te redden en haar toekomst als cultureel hart van Oud-Zevenaar veilig te stellen, hebben we de steun van de gemeenschap nodig. Elke bijdrage, groot of klein, brengt ons dichter bij het doel.

Ons doel €200.000 (NOG NIET VASTGESTELD)
€0 Binnenkort starten we met de inzameling €200.000 (NOG NIET VASTGESTELD)

Aankoop van de Kerk

De allereerste en belangrijkste stap: de Sint Martinuskerk aankopen zodat zij in handen komt van de gemeenschap. Hiervoor is circa €180.000 nodig.

Restauratie & Ombouw

Noodzakelijk onderhoud aan dak, muren, ramen en installaties, en de ombouw naar een multifunctionele ruimte voor maatschappelijke functies zoals concerten, bijeenkomsten en tentoonstellingen.

Donateurs & Vrijwilligers

Een kerk onderhouden is doorlopend werk. Er is nu al een groep vrijwilligers die het groen en het kleine kerkhofje onderhouden, geheel gratis, maar de materiaalkosten zijn voor eigen rekening. Zij kunnen altijd versterking en financiële steun gebruiken. Word donateur of sluit je aan als vrijwilliger.

Subsidies & Overheidssteun

Wij onderzoeken actief de mogelijkheden voor subsidie op het gebied van cultureel erfgoed bij het Rijk, de Provincie Gelderland en de Gemeente Zevenaar. Denk aan de Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim), provinciale impulsgelden voor herbestemming van religieus erfgoed en gemeentelijke regelingen. Dit zijn echter geen garanties: subsidiëring is altijd afhankelijk van aanvraagprocedures, beschikbare budgetten en politieke keuzes. Daarom blijft de steun van donateurs en de gemeenschap onmisbaar.

Eigen Inkomsten uit Activiteiten

Niet alles hoeft van donateurs en vrijwilligers te komen. Voor commerciële activiteiten zoals bruiloften, uitvaarten, zakelijke evenementen en fotoshoots vragen wij een passende vergoeding. Zo draagt de kerk bij aan haar eigen onderhoud. Maatschappelijke en culturele activiteiten - denk aan dorpsbijeenkomsten, herdenkingen en evenementen van lokale verenigingen - zijn afhankelijk van de aard van de activiteit gratis of tegen een minimale bijdrage toegankelijk.

Hoofdstuk VII

Hoe Kun Jij Helpen?

De Sint Martinuskerk is bijna 1000 jaar lang door de gemeenschap overeind gehouden. Nu is het onze beurt. Er zijn veel manieren waarop je kunt bijdragen.

Doneer

Elke euro telt. We zijn bezig met het opzetten van ons donatiesysteem. Neem alvast contact op als je wilt bijdragen.

Neem Contact Op

Word Vrijwilliger

Heb je tijd, talent of expertise? We zoeken mensen die willen helpen met organisatie, evenementen, restauratie, communicatie en meer.

Meld Je Aan

Verspreid het Woord

Deel dit verhaal met je vrienden, familie en buren. Hoe meer mensen weten van onze missie, hoe groter de kans op succes.

Neem Contact Op

Heb je vragen, ideeën of wil je samenwerken? We horen graag van je.

info@onderdemantelvanmartinus.nl